- Inzichtelijke modellen rondom een zombillion benadrukken economische kwetsbaarheid
- De Oorsprong en Ontwikkeling van Zombibedrijven
- De Rol van Lage Rente Voeten
- De Impact op de Economische Productiviteit
- De Effecten op Innovatie
- De Rol van Overheidsbeleid
- Het Gebrek aan Marktcorrectie
- De Internationale Vergelijking
- De Gezondheid van de Financiële Sector en Zombibedrijven
Inzichtelijke modellen rondom een zombillion benadrukken economische kwetsbaarheid
De term ‘zombillion’ roept direct beelden op van een economie die geplaagd wordt door bedrijven die technisch failliet zijn, maar door intensieve overheidssteun en creatieve boekhouding kunstmatig in leven worden gehouden. Het is een categorie die niet direct in de traditionele economische modellen past, maar de potentiele impact op de stabiliteit en groei van een economie is significant. Deze bedrijven, vaak zwaar gecrediteerd en met verouderde businessmodellen, zuigen middelen op die anders naar levensvatbare, innovatieve ondernemingen zouden kunnen vloeien.
De groei van een ‘zombillion’-economie is vaak het gevolg van een combinatie van factoren: lage rentevoeten, genereus overheidsbeleid, en een gebrek aan politieke wil om harde beslissingen te nemen over het saneren van verouderde industrieën. Dit leidt tot een situatie waarin bedrijven die in een gezonde economie zouden worden gedwongen tot aanpassing of liquidatie, door blijven opereren, wat de allocatie van kapitaal verstort en de productiviteitsgroei ondermijnt. Het is een complex fenomeen dat diepgaand onderzoek en een nuanced benadering vereist.
De Oorsprong en Ontwikkeling van Zombibedrijven
De term 'zombiebedrijf' ontstond eigenlijk al in de nasleep van de Japanse economische crisis in de jaren '90. Banken bleven leningen verstrekken aan bedrijven die eigenlijk niet levensvatbaar waren, uit angst voor het erkennen van verliezen en het potentiële falen van het bankwezen. Deze bedrijven bleven opereren, maar leverden nauwelijks winst op en konden hun schulden nauwelijks afbetalen. Ze ‘leefden’ enkel door constante herfinanciering en overheidssteun. De situatie is vergelijkbaar met de zombie uit horrorfilms: ogenschijnlijk dood, maar toch doorlopend.
In de afgelopen decennia is dit fenomeen opnieuw opgedoken na de financiële crisis van 2008 en de COVID-19 pandemie. Overheden over de hele wereld hebben enorme stimuleringspakketten gelanceerd om bedrijven te ondersteunen en banen te redden. Hoewel deze maatregelen op korte termijn noodzakelijk waren, hebben ze ook een voedingsbodem gecreëerd voor de groei van zombibedrijven. Bedrijven die zonder overheidssteun failliet zouden zijn gegaan, werden in staat gesteld om te blijven opereren, vaak zonder significante structurele hervormingen door te voeren.
De Rol van Lage Rente Voeten
Lage rentevoeten spelen een cruciale rol in het in stand houden van zombibedrijven. Wanneer de kosten van lenen laag zijn, is het voor deze bedrijven relatief eenvoudig om hun schulden te herfinancieren en te voorkomen dat ze failliet gaan. Dit creëert een perverse incentive, waarbij bedrijven worden ontmoedigd om efficiënter te werken of te innoveren, omdat ze simpelweg kunnen blijven lenen om te overleven. De lage rentevoeten maskeren ook de werkelijke risico's die verbonden zijn aan deze bedrijven, waardoor investeerders en banken mogelijk onbewust kapitaal alloceren naar onproductieve investeringen. Dit is een systemisch probleem dat de economische groei belemmert.
| 2008 | 5% | 1.2% |
| 2015 | 12% | 2.8% |
| 2023 | 20% | 4.5% |
De tabel illustreert de groei in het aantal zombibedrijven binnen de afgelopen decennia. Deze trend weerspiegelt de structurele problemen in de economie, zoals lage rentevoeten en een overmatige overheidsinterventie.
De Impact op de Economische Productiviteit
De aanwezigheid van een aanzienlijk aantal zombibedrijven heeft een negatieve impact op de economische productiviteit. Deze bedrijven zuigen kapitaal op dat anders naar meer productieve, innovatieve bedrijven zou kunnen vloeien. Ze concurreren met gezonde bedrijven om marktaandeel, waardoor de prijzen worden gedrukt en de winstmarges worden verlaagd. Dit ontmoedigt investeringen in onderzoek en ontwikkeling en belemmert de groei van de gehele economie. Het is een vicieuze cirkel waarin de zwakke bedrijven de sterke bedrijven ondermijnen.
Bovendien verstoren zombibedrijven de arbeidsmarkt. Ze houden werknemers in dienst die anders zouden worden verplaatst naar meer dynamische en groeiende sectoren van de economie. Dit leidt tot een inefficiënte allocatie van arbeidskrachten en belemmert de ontwikkeling van nieuwe vaardigheden en competenties. Het gevolg is een lagere productiviteitsgroei en een verminderde concurrentiepositie van de economie als geheel.
De Effecten op Innovatie
Zombibedrijven remmen innovatie. Omdat ze zich vaak richten op het handhaven van hun bestaande businessmodellen, zijn ze minder geneigd om te investeren in nieuwe technologieën en innovatieve producten of diensten. Dit vertraagt de technologische vooruitgang en belemmert de groei van nieuwe industrieën. De middelen die nodig zijn voor innovatie worden opgeslokt door het in stand houden van verouderde bedrijven, wat een rem zet op de economische vitaliteit.
- Verminderde investeringen in onderzoek en ontwikkeling.
- Vertraging van technologische vooruitgang.
- Belemmering van de groei van nieuwe industrieën.
- Verlaging van de concurrentiekracht.
De focus op overleving in plaats van groei en innovatie creëert een klimaat waarin ondernemerschap wordt ontmoedigd en de economie stagneert. Het is essentieel om een omgeving te creëren die innovatie stimuleert en ondernemers beloont.
De Rol van Overheidsbeleid
Overheidsbeleid speelt een cruciale rol in het creëren en in stand houden van een ‘zombillion’-economie. Generous steunpakketten, lage rentevoeten en een gebrek aan stringente faillissementsprocedures kunnen bedrijven in staat stellen om te blijven opereren, zelfs als ze economisch niet levensvatbaar zijn. Dit creëert een moreel risico, waarbij bedrijven minder geneigd zijn om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen risico's, in de verwachting dat de overheid zal ingrijpen als ze in de problemen komen.
Het is essentieel dat overheden een meer proactieve aanpak hanteren bij het identificeren en saneren van zombibedrijven. Dit vereist een combinatie van maatregelen, waaronder strengere faillissementsprocedures, een vermindering van overheidssteun aan niet-levensvatbare bedrijven en een stimulering van investeringen in innovatieve en groeiende sectoren van de economie. Het is een delicate evenwichtsoefening tussen het beschermen van banen en het bevorderen van economische groei.
Het Gebrek aan Marktcorrectie
Een ander probleem is het gebrek aan natuurlijke marktcorrectie. In een gezonde economie zouden zombibedrijven vanzelf failliet gaan als ze niet in staat zijn om winst te maken. Echter, overheidsinterventie en de beschikbaarheid van goedkope leningen verstoren dit proces, waardoor bedrijven in staat worden gesteld om te blijven opereren, zelfs als ze economisch failliet zijn. Dit leidt tot een inefficiënte allocatie van kapitaal en belemmert de productiviteitsgroei. Het is noodzakelijk om de markt zijn werk te laten doen en te voorkomen dat overheden kunstmatig bedrijven in leven houden.
- Identificeer zombibedrijven op basis van objectieve criteria.
- Verminder overheidssteun aan niet-levensvatbare bedrijven.
- Verscherp faillissementsprocedures.
- Stimuleer investeringen in innovatieve sectoren.
Deze stappen zijn essentieel om de economie te revitaliseren en de productiviteitsgroei te stimuleren. Het vereist politieke moed en een lange-termijnvisie om pijnlijke beslissingen te nemen en de economie te saneren.
De Internationale Vergelijking
Het fenomeen van ‘zombibedrijven’ is niet uniek voor één land. Het is een wereldwijd probleem dat zich in verschillende mate voordoet in ontwikkelde economieën over de hele wereld. In Japan, waar de term oorspronkelijk is ontstaan, is het probleem bijzonder acuut, met een aanzienlijk percentage van de bedrijven dat wordt beschouwd als ‘zombie’. Ook in Europa en de Verenigde Staten is de groei van zombibedrijven een groeiende zorg.
Landen die sneller en resoluter hebben ingegrepen om zombibedrijven te saneren, hebben over het algemeen een hogere productiviteitsgroei en een sterkere economische veerkracht laten zien. Dit benadrukt het belang van een proactieve en consistente aanpak bij het aanpakken van dit probleem. Het is belangrijk om te leren van de ervaringen van andere landen en om best practices te implementeren.
De Gezondheid van de Financiële Sector en Zombibedrijven
De gezondheid van de financiële sector is nauw verbonden met het probleem van zombibedrijven. Banken en andere financiële instellingen die zwaar geëxposeerd zijn aan zombibedrijven lopen het risico op aanzienlijke verliezen als deze bedrijven uiteindelijk failliet gaan. Dit kan leiden tot een destabilisatie van het financiële systeem en een verdere economische recessie. Daarom is het essentieel dat financiële instellingen de risico's die verbonden zijn aan zombibedrijven zorgvuldig in kaart brengen en passende maatregelen nemen om deze risico's te beperken.
Transparantie en verantwoording zijn cruciaal. Banken moeten worden gedwongen om hun blootstelling aan zombibedrijven openbaar te maken, zodat investeerders en toezichthouders een realistisch beeld krijgen van de risico's. Bovendien is het belangrijk dat toezichthouders streng toezicht houden op de kredietverleningspraktijken van banken en ervoor zorgen dat ze niet te veel kapitaal alloceren naar niet-levensvatbare bedrijven. Een gezonde financiële sector is een essentiële voorwaarde voor een stabiele en groeiende economie.